Omgekeerd leren in de Waterfabriek

De Waterfabriek is een hybride leer-werkomgeving waarin volgens een geheel nieuw didactisch concept (omgekeerd leren) studenten worden opgeleid, o.a. tot procesoperator. Het project, dat kortgeleden is afgesloten, had tot doel de mensen die de rol van leer- of werkmeester vervullen in het opleidingsconcept, te professionaliseren. Het ontwikkelen van het concept en het professionaliseren is in de praktijk hand in hand gegaan.
In de Waterfabriek werken studenten in een high-tech leer-werkomgeving, waarin water wordt geproduceerd en gebotteld. Hier ontmoeten praktijk en theorie elkaar op de werkvloer van de Waterfabriek en in de instructieruimtes er omheen. Uit de bedrijfsprocessen wordt het leren gehaald; een omgekeerde leerweg dus. De bedrijven leveren de werkmeesters van de Waterfabriek en de school levert de leermeesters. En studenten leren van elkaar, want in de Waterfabriek zijn naast mbo’ers ook hbo-studenten actief én vmbo’ers.
De resultaten laten zien dat dat studenten groeien in hun motivatie, hun ondernemende houding en hun leerproces. De betrokken begeleiders hebben geleerd hun rol goed in te vullen en zijn tevreden over deze wijze van opleiden. Zij noemen met name de onderlinge samenwerking en de merkbare groei van de studenten als zeer waardevol.
Het concept heeft zich naarmate de ontwikkeling vorderde, bewezen als vijfde leerweg die het Koning Willem 1 College aanbiedt. Inmiddels heeft het een aanzuigende werking, zowel naar de bedrijvenkant (meer bedrijven willen betrokken zijn) als naar de docentenkant (meer docenten zien de waterfabriek als aantrekkelijke omgeving om in te werken). Dat laatste heeft o. a. te maken met het feit dat de onzekerheden die gepaard gaan met pionieren, zo langzamerhand worden ingeruild voor zekerheden, op basis van onderzoek.
De waterfabriek wordt in het strategisch beleid van het Koning Willem 1 College serieus genomen wat is te zien aan de beslissing om de uitbreiding van de productielijn goed te keuren.
Ook de belangstelling van studenten neemt toe. Had men in eerste instantie weinig invloed op de instroom aan studenten, inmiddels heeft men een intakeprocedure ontwikkeld om in te schatten of studenten geschikt zijn om via deze leerweg hun diploma te behalen. Belangrijke criteria zijn hiervoor de mate van zelfstandigheid en ondernemendheid.
Met het benoemen van omgekeerd leren als officiële leerweg, is een voorlopig einde gekomen aan de onzekerheid over de borging van het concept. Men is nu bezig de principes van het omgekeerd leren ook in andere sectoren vorm te geven, bijv. in de Horeca.

Het concept is nog niet helemaal uitontwikkeld. Zo blijft het lastig om bijv. voor Nederlands en burgerschap  het leren uit de bedrijfsprocessen te halen. Soms moeten kunstgrepen worden uitgehaald om de einddoelen te bereiken. De verscherpte eisen die aan taal en rekenen worden gesteld, spelen hierbij ook een rol.
Belangrijk resultaat van het professionaliseringstraject is het verkregen inzicht in het proces en het profiel van de leer- en werkmeester.
De basis hiervoor zijn vijf bouwstenen waarin het profiel van de leermeester en werkmeester is uitgewerkt. Men dient integraal te denken vanuit het beroepsperspectief en de begeleidingsmethodieken voor werkend leren te beheersen. De activiteiten moeten gericht zijn op het evalueren van leerprocessen; men dient bedrijfsmatig te werken waardoor de logica van het werk dichter bij de logica van het leren komt en tot slot is goed schoolmeesterschap zowel in geleerdheid als ambachtelijkheid noodzakelijk.
Dit kijkkader is een belangrijke opbrengst van het project en zal ook breed worden ingezet.
Als belangrijke succesfactor van het professionaliseren kan de inzet van de critical friend worden genoemd. Docenten hebben het klankbord in deze vorm zeer gewaardeerd en voelden zich daardoor ondersteund in hun professionaliseringstraject. Voorwaarde is wel dat de critical friend, die in dit project tevens de onderzoeker is geweest van de werking van het concept, gevoel heeft voor innovatie, weet van de processen die je kunt tegenkomen en invoelend vermogen heeft.